HÀN MẶC TỬ - CUỘC ĐỜI - THƠ
Hàn Mặc Tử tên thật là Nguyễn Trọng Trí sinh ngày 22.9.1912 tại Lệ Mỹ, Đồng Hới. Thuở nhỏ ông học trung học ở Huế (1928-1930), làm viên chức sở đạc điền ở Quy Nhơn (1932-1933), vào Sài Gòn làm báo rồi lại trở về Quy Nhơn (1934-1935). Ông mắc bệnh phong từ năm 1937, phải vào nhà thương Quy Hoà tháng 9.1940, rồi mất ở đó vào ngày 11.11.1940.
Hàn Mặc Tử bắt đầu làm thơ rất sớm với thể thơ Đường luật và các bút danh Minh Duệ Thị, Phong Trần; nổi tiếng vì được cụ Phan Bội Châu hoạ thơ và đề cao. Từ năm 1935 ông đổi bút hiệu thành Lệ Thanh, rồi Hàn Mạc Tử, và cuối cùng Hàn Mặc Tử. Tác phẩm tiêu biểu gồm các tập thơ “Gái quê” (1936, tập thơ duy nhất được xuất bản khi tác giả còn sống), Đau Thương (hay Thơ Điên), Thượng Thanh Khí, Cẩm Châu Duyên, Chơi Giữa Mùa Trăng…
Hàn Mặc Tử đem đến cho Thơ Mới một phong cách độc đáo và sáng tạo: bên cạnh những tác phẩm bình dị, trong trẻo, chan chứa tình quê là các tác phẩm đầy những cảm hứng lạ lùng, huyền bí, thậm chí đến điên loạn, phản ảnh trực tiếp một tâm hồn yêu thơ, yêu đời chan chứa, nhưng lại quằn quại vì cơn bệnh đau đớn dày vò.
Thì liệu tay nào ghì giữ được dòng Hương, hoa bắp:
Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay
Đâu? Thuyền ai một dạo đã đậu bến sông Trăng, bến Hàn Mặc Tử? Hay giờ chỉ còn là thuyền trăng hoài niệm. vậy mà nhà thơ vẫn đắm đuối hỏi:
Thuyền ai đậu bến sông trăng đó Có chở trăng về kịp tối nay?
“Trăng Tử” đã vắng “thuyền ai” nên trăng tán sắc, tan rã trong giấc mơ của khổ thơ cuối:
Mơ khách đường xa, khách đường xa Áo em trắng quá nhìn không ra
Than ôi! Người mơ xưa nay hoá thành “khách đường xa”, vâng chỉ là “khách đường xa”, xa tít tắp vô bờ, không với tới được nữa. Càng xa, “áo em” càng trắng. Trắng quá, xa xôi quá thành… xa lạ chăng?
Ở đây sương khói mờ nhân ảnh Ai biết tình ai có đậm đà?
“Ở đây” tức là ở trong hồn thơ vẫn thấp thoáng ẩn hiện sắc sắc không không, mờ mờ sương khói…Lòng ai đi mãi miết, “ai biết” lòng kia có còn đậm đà luyến nhớ mối duyên xanh? Giữa hai đại từ “ai” chì còn lại nẻo đường tình một chiều, thôi thúc nhà thơ về phương trời xa vô định…
Đường qua thôn Vỹ ra sao nhỉ? Đó là màu sắc mướt xanh khát vọng, chuyển sang nhạt vàng hoài vọng rồi trắng nhoà ảo vọng trong Hàn Mặc Tử? Thôn Vỹ là con đường yêu thương dẫn tới vườn thơ xanh, qua sông trăng vàng nhớ tới loãng tan màu áo sương khói mịt mùng…
Hàn Mặc Tử đã đi trên con đường tình một chiều mà không thể quay lại tìm duyên “cau”, “lá trúc” được nữa.
“Ai mua trăng tôi bán trăng cho”, Hàn Mặc Tử có thể bán trăng, bán hồn mình chứ “chẳng bán tình duyên” dẫu ai kia xuôi xa quên lãng… “Đây thôn Vỹ Dạ” lấp lánh hương màu ẩn dụ: có nắng lên, có trăng đợi, có sương khói… đã ám ảnh vào tâm trí của chàng thơ tài hoa bạc mệnh.
Dù sớm vội đi nhưng Hàn Mặc Tử cứ mãi yêu người, yêu đời với cả tấm lòng đắm say khát sống
ÂM THẦM
Từ gió xuân đi gió hạ về Anh thường gởi gắm mối tình quê Bên em, mỗi lúc trên đường cái Hóng mát cho lòng được thoả thuê
Em có ngờ đâu trong những đêm Trăng ngà giải bóng, mặt hồ êm, Anh đi thơ thẩn như ngây dại Hứng lấy hương nồng trong áo em…
Bên khóm thùy dương em thướt tha. Bên này bờ liễu anh trông qua, Say mơ vướng phải mùi hương ướp Yêu cái môi hường chẳng nói ra…
Độ ấy xuân về em lớn lên, Thấy anh em đã biết làm duyên. Nhưng thời gian vẫn trôi đi mãi, Yêu dấu lòng anh ôm hận riêng.
ĐỜI PHIÊU LÃNG
Gởi một gái làng quê tôi
Mây trắng ngang trời bay vẩn vơ Đời anh lưu lạc tự bao giờ Đi đi… đi mãi nơi vô định Tìm cái phi thường cái ước mơ.
Ở chốn xa xôi em có hay Nắng mưa đã trải biết bao ngày Nụ cười ý vị như mai mỉa Mỉa cái nhân tình lúc đổi thay.
Trên đời gió bụi, anh lang thang Bụng đói như cào lạnh khớp răng Không có nhà ai cho nghỉ